سنگاپور برای کتاب‌خواندن پول می‌دهد؛ آیا مشوق مالی می‌تواند مردم را به مطالعه برگرداند؟

البته میزان این پاداش چندان زیاد نیست. شرکت‌کنندگان باید ۵۰ نوبت مطالعه دست‌کم ۱۵ دقیقه‌ای را ثبت کنند تا یک دلار سنگاپور، معادل حدود ۵۹ پنس، دریافت کنند. هر فرد نیز فقط اجازه دارد روزانه یک نوبت مطالعه را ثبت کند.

با وجود پایین بودن مبلغ، شماری از دانشمندان علوم رفتاری و روان‌شناسان معتقدند چنین طرحی می‌تواند در تقویت عادت کتاب‌خواندن مؤثر باشد؛ به‌ویژه در شرایطی که مطالعه تفریحی در بسیاری از جوامع با کاهش روبه‌رو شده است.

پول می‌تواند شروع عادت را آسان‌تر کند

جاناتان هایت، روان‌شناس و نویسنده کتاب پرفروش «نسل مضطرب» که درباره تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان جوانان است، معتقد است کودکان تا حدی به پاداش واکنش نشان می‌دهند و برخی از آنها انگیزه زیادی از دریافت پول می‌گیرند.

او درباره طرح سنگاپور می‌گوید این روش برای جوانان «احتمالاً می‌تواند تا حدی در شکل‌گیری عادت مطالعه مفید باشد».

لوری باریل، دانشیار اقتصاد در دانشگاه وارویک، نیز به وجود شواهدی اشاره می‌کند که نشان می‌دهد تکرار مداوم یک رفتار می‌تواند به مرور زمان آن را به رفتاری خودکار تبدیل کند.

با این حال، هایت معتقد است یک شرط مهم وجود دارد: اگر فرد از خودِ کتاب‌خواندن لذت ببرد، احتمال ماندگار شدن این عادت بیشتر است. اما اگر پاداش مالی باعث شود فرد تصور کند تنها دلیل مطالعه، دریافت پول است، ممکن است با قطع پرداخت‌ها، کتاب‌خواندن نیز متوقف شود.

باریل نیز پرسش اصلی را همین می‌داند: مسئله فقط این نیست که آیا مردم در دوره دریافت پاداش بیشتر مطالعه می‌کنند یا نه؛ بلکه باید دید آیا چنین طرحی می‌تواند عادتی ایجاد کند که پس از حذف پاداش نیز ادامه داشته باشد.

یک دلار؛ دستمزد یا محرک؟

ایوو ولایف، استاد روان‌شناسی رفتاری در دانشگاه ملی سنگاپور، معتقد است پایین بودن مبلغ پرداختی الزاماً به معنای بی‌اثر بودن طرح نیست.

او می‌گوید یکی از یافته‌های جالب علوم رفتاری این است که «مشوق‌ها همیشه متناسب با ارزش مالی‌شان عمل نمی‌کنند».

از نگاه ولایف، نباید طرح سنگاپور را به معنای متعارف اقتصادی، «پول دادن به مردم برای کتاب‌خواندن» دانست. یک دلار در چند هفته، طبیعتاً جبران زمانی نیست که فرد صرف مطالعه کرده است.

به گفته او، این پرداخت بیشتر می‌تواند نقش «محرک» داشته باشد تا دستمزد. فرد با ثبت زمان مطالعه و جمع‌کردن امتیاز، بلافاصله متوجه می‌شود که رفتارش مورد توجه قرار گرفته، روند مطالعه‌اش ادامه دارد و به هدفی نزدیک‌تر می‌شود.

ولایف معتقد است پس از اینکه فرد مطالعه را آغاز کرد، ممکن است لذت و پاداش درونی خودِ فعالیت جای پاداش مالی را بگیرد.

یکی از نکات قابل توجه در طرح سنگاپور، استفاده از عناصری است که در بازی‌های رایانه‌ای و تلفن همراه نیز دیده می‌شود؛ یعنی تعیین هدف، ثبت پیشرفت و ایجاد یک روند پیوسته.

پاتریک تیلور، مدیر آموزش در «تیم بینش‌های رفتاری» ــ نهادی که فعالیت خود را در دفتر کابینه دیوید کامرون آغاز کرد و با عنوان «واحد تلنگر» نیز شناخته می‌شود ــ معتقد است همین ویژگی‌های بازی‌وارسازی ممکن است حتی از پاداش مالی مهم‌تر باشند.

به گفته او، تعیین یک هدف روزانه ۱۵ دقیقه‌ای و قابل‌مدیریت، به‌ویژه اگر با عادت‌های روزمره‌ای مانند رفت‌وآمد یا زمان خواب هماهنگ شود، می‌تواند به شکل‌گیری عادت کمک کند. ثبت روند مطالعه و قابل مشاهده بودن پیشرفت نیز از دیگر عواملی است که ممکن است به موفقیت این طرح کمک کند.

طرح سنگاپور برای چه کسانی مؤثرتر است؟

کیتی میلکمن، استاد مدرسه کسب‌وکار وارتون در دانشگاه پنسیلوانیا، معتقد است این شیوه می‌تواند به‌خصوص برای افرادی مفید باشد که زمانی کتاب می‌خوانده‌اند اما این عادت را کنار گذاشته‌اند.

او می‌گوید اگر فرد از قبل انگیزه درونی برای مطالعه داشته باشد، یک مشوق کوچک ممکن است همان چیزی باشد که او را به انجام دوباره این کار ترغیب می‌کند.

ولایف نیز به گروه دیگری اشاره می‌کند: افرادی که قصد مطالعه دارند، اما بارها شروع آن را به تعویق می‌اندازند. به گفته او، یک پاداش کوچک و فوری می‌تواند فاصله میان «قصد» و «عمل» را از میان بردارد.

بریتانیا؛ پاداش بدون پول

البته استفاده از مشوق برای افزایش مطالعه موضوع تازه‌ای نیست. در بریتانیا سال‌هاست طرح‌های غیرمالی برای تشویق کودکان به کتاب‌خواندن و یادگیری اجرا می‌شود.

برای نمونه، در طرح گواهی‌نامه‌های رنگین‌کمانی مدارس ابتدایی، ارزش اصلی پاداش نه در پول، بلکه در احساس موفقیت و به‌رسمیت شناخته‌شدن کودک است.

«آژانس مطالعه» نیز در طرح «چالش مطالعه تابستانی» به کودکان برای کتاب‌خواندن نشان و گواهی‌نامه می‌دهد.

از نگاه باریل، اجرای یک طرح آزمایشی مشابه مدل سنگاپور در بریتانیا می‌تواند امکان مقایسه انواع مختلف مشوق‌ها را فراهم کند؛ از پاداش مالی کوچک گرفته تا گواهی‌نامه و نشان، بازی‌وارسازی، تعیین هدف و ارائه بازخورد درباره میزان پیشرفت.

اگر قرار باشد آزمایش کنیم، چه گروه‌هایی باید داشته باشیم؟

پژوهشگران پیشنهاد می‌کنند چنین طرح‌هایی ابتدا به شکل آزمایشی اجرا شوند تا مشخص شود دقیقاً کدام بخش آن مؤثر است و چرا.

هایت حتی پیشنهاد کرده است که در یک مطالعه، کودکان به شکل تصادفی در چند گروه قرار بگیرند. به یک گروه پول نقد داده شود، گروه دوم به جای پول کتاب‌های مورد علاقه خود را دریافت کند تا «کتاب را به‌عنوان پاداش ببینند، نه پول را به‌عنوان پاداش کتاب‌خواندن».

گروه سوم نیز می‌تواند بدون دریافت پول، صرفاً برای کسب امتیاز و رقابت تشویق به مطالعه شود. در نهایت، گروه چهارم به‌عنوان گروه کنترل هیچ مشوقی دریافت نکند و فقط میزان کتاب‌هایی که اعضای آن می‌خوانند اندازه‌گیری شود.

این مقایسه می‌تواند نشان دهد آیا پاداش مالی واقعاً عامل اصلی افزایش مطالعه است یا اینکه عواملی مانند تعیین هدف، پیگیری پیشرفت، رقابت و دریافت بازخورد نقش مهم‌تری دارند.

آیا می‌شود برای تفریح هم یارانه داد؟

در نهایت، یک پرسش اساسی باقی می‌ماند: آیا دولت‌ها باید برای کاری که به‌طور سنتی فعالیتی تفریحی و لذت‌بخش تلقی می‌شود، پاداش مالی تعیین کنند؟

کیتی میلکمن پاسخ را در چارچوب گسترده‌تری مطرح می‌کند. به گفته او، جامعه بسیاری از شکل‌های دیگر آموزش را یارانه می‌دهد و حتی در مواردی آن را اجباری می‌کند.

از این منظر، طرح سنگاپور یک پرسش تازه را مطرح می‌کند: اگر دولت‌ها برای تشویق شکل‌های مختلف یادگیری هزینه می‌کنند، چرا کتاب‌خواندن نباید مشمول چنین حمایتی شود؟

با این حال، میزان موفقیت چنین طرحی نه فقط با تعداد کتاب‌هایی که مردم در زمان دریافت پول می‌خوانند، بلکه با یک معیار مهم‌تر سنجیده خواهد شد: آیا پس از پایان پاداش، همچنان به خواندن ادامه می‌دهند یا نه؟

منبع: گاردین