روزنامه اطلاعات: محدود کردن عرضه بنزین در جایگاهها باعث فساد شده/ هنوز هم قاچاق سوخت می صرفد چون قیمت ارزان است

سال‌هاست همه از قاچاق سوخت حرف می‌زنند؛ از حجم آن، از شبکه‌های سازمان‌یافته آن و از خسارت‌های سنگینی که به اقتصاد کشور وارد می‌کند. اما کمتر کسی حاضر است درباره ریشه اصلی این پدیده سخن بگوید. وقتی فاصله قیمت سوخت در ایران با کشورهای همسایه چندین برابر است، قاچاق نه یک احتمال، بلکه یک نتیجه طبیعی خواهد بود.

البته همه می‌دانیم که واقعی شدن قیمت سوخت در ایران تنها یک تصمیم اقتصادی نیست. بنزین و گازوئیل به دلیل تأثیری که بر حمل‌ونقل، تولید، خدمات و قیمت کالاها دارند، به یک موضوع حساس و حتی امنیت ملی تبدیل شده‌اند. کوچک‌ترین تغییر در این حوزه می‌تواند آثار گسترده‌ای بر زندگی مردم داشته باشد و به همین دلیل دولت‌ها معمولاً با احتیاط و نگرانی به سراغ آن می‌روند.

در ماه‌های گذشته طرح‌هایی مانند پلکانی شدن قیمت سوخت یا انتقال سهمیه به کارت‌های بانکی مطرح شد. اما شرایط جنگی و تحولات اخیر موجب شد اجرای این برنامه‌ها به تعویق بیفتد. هرچند اگر این طرح‌ها نیز اجرا می‌شدند، با توجه به اختلالاتی که در برخی زیرساخت‌های بانکی تجربه شد، احتمالاً مشکلات جدیدی برای مردم ایجاد می‌کردند.
اما یک واقعیت را نمی‌توان انکار کرد؛ مصرف سوخت در ایران بسیار فراتر از سهمیه‌های ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی است. میلیون‌ها راننده ناچارند از بنزین آزاد استفاده کنند و دقیقاً از همین نقطه، یک چرخه معیوب شکل گرفته است.

امروز محدودیت در عرضه بنزین آزاد نه تنها مصرف را کنترل نکرده، بلکه زمینه‌ساز فسادهای خرد و روزمره شده است. بسیاری از مردم برای پر کردن یک باک کامل باید چندین بار کارت بکشند، چند بار در صف بایستند یا در برخی جایگاه‌ها راه‌های غیررسمی را تجربه کنند. هر جا که فاصله میان قیمت واقعی و قیمت دستوری زیاد شود، رانت و فساد نیز متولد می‌شود.
فسادی که اخیراً در عرضه بنزین مازاد بر سهمیه در برخی جایگاه ها شکل گرفته، ناشی از بی توجهی سیاستگذاران به میزان نیاز واقعی مصرف کنندگان و همچنین تفاوت قیمت در عرضه بنزین است.

سؤال اینجاست که چرا باید شهروند قانونمند برای تأمین سوخت خود با محدودیت مواجه باشد، اما قاچاقچی بتواند از همین اختلاف قیمت سودهای میلیاردی به دست آورد؟

تا زمانی که قیمت سوخت از واقعیت‌های اقتصادی فاصله داشته باشد، قاچاق و فساد نیز ادامه خواهند داشت. بنزین باید با نرخ نزدیک به قیمت فوب خلیج فارس عرضه و در مقابل، سهم یارانه سوخت به صورت مستقیم و شفاف به مردم پرداخت شود. در چنین شرایطی نه انگیزه قاچاق باقی می‌ماند، نه رانت توزیع می‌شود و نه حقوق مردم پایمال خواهد شد.
واقعیت این است که امروز بخش بزرگی از یارانه سوخت به جای آنکه به مردم ایران برسد، از مرزهای کشور عبور می‌کند. ما سال‌هاست هزینه این سیاست را پرداخت می‌کنیم؛ هم با قاچاق، هم با فساد و هم با هدررفت منابع ملی.
شاید زمان آن رسیده باشد که به جای ترس از اصلاح، درباره نحوه صحیح اصلاح گفت‌وگو کنیم. زیرا ادامه وضع موجود نه به نفع اقتصاد کشور است، نه به نفع مردم و نه حتی به نفع همان یارانه‌ای که قرار بود از معیشت ایرانیان حمایت کند.