دولت چه کرد که بازگشت ارز صادراتی دوبرابر شد؟

همچنین از دی‌ ۱۴۰۴، امکان بازگشت ارز صادراتی به صورت اسکناس تسهیل شده و در ادامه  با استناد به ماده ۱۱ قانون برنامه هفتم پیشرفت، امکان معامله مستقیم ارز میان صادرکنندگان و واردکنندگان با شرایط توافقی فراهم شده است تا صادرکنندگان بتوانند ارز خود را با سهولت بیشتری به چرخه اقتصادی بازگردانند. تجربه سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ نشان داد که در شرایط محدودیت شدید منابع نفتی، ارز حاصل از صادرات غیرنفتی نقش مهمی در تأمین نیازهای ارزی کشور دارد و همین سیاست اکنون با همکاری دستگاه‌های مرتبط دنبال می‌شود.

بانک مرکزی وظیفه دارد جایگزین مناسبی برای پاسخ به این تقاضا ایجاد کند تا افراد برای حفظ ارزش دارایی خود به بازار غیررسمی ارز مراجعه نکنند.راه‌اندازی اختیار معامله سکه و همچنین فراهم شدن مقدمات ایجاد صندوق‌های درآمد ثابت ارزی و سپرده‌های سرمایه‌گذاری خاص ارزی از جمله اقداماتی است که با هدف ایجاد ابزارهای رسمی برای پاسخ به این تقاضا انجام شده است.

تقاضای خروج سرمایه و تقاضای احتیاطی می‌تواند نرخ ارز را در کوتاه‌مدت به‌شدت جابه‌جا کند. به همین دلیل  بانک مرکزی با در نظر گرفتن سناریوهای مختلف، برای شرایط گوناگون برنامه‌ریزی کرده و از سال گذشته هم با افزایش ذخایر و ایجاد مسیرهای جایگزین و امن برای تسویه ارزی، خود را برای محدودیت‌های احتمالی آماده کرده است. به همین دلیل، با وجود محدودیت‌های ایجادشده در حوزه صادرات، جریان تأمین ارز واردات ادامه داشته و میزان تأمین ارز نسبت به مدت مشابه حدود ۱۵ درصد کاهش یافته است؛ در حالی که کاهش واردات بیش از این میزان بوده است.

سیاست بانک مرکزی در حوزه عرضه ارز، تسهیل بازگشت ارز صادراتی و ایجاد مسیرهای رسمی برای پاسخ به تقاضای احتیاطی است تا ضمن مدیریت منابع ارزی، از انتقال تقاضا به بازار غیررسمی جلوگیری شود.
البته باید میان«صادرات نفت»، «فروش نفت» و «وصول ارزهای نفتی» تفکیک قائل شد. محدود شدن صادرات نفت به معنای متوقف شدن فروش نفت یا وصول منابع حاصل از فروش‌های قبلی نیست و بین بارگیری محموله، فروش و وصول ارز فاصله زمانی وجود دارد؛ بنابراین حتی در صورت ایجاد محدودیت در صادرات و فروش، منابع حاصل از فروش‌های گذشته همچنان می‌تواند وارد چرخه تأمین ارز شود. با وجود محدودیت‌های امسال، میزان ارزهای نفتی وصول‌شده از میزان وصولی سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ بیشتر است و تجربه محدودیت‌های ارزی سال‌های گذشته هم نشان داده است که با مدیریت منابع و استفاده از ارز صادرات غیرنفتی می‌توان جریان تأمین ارز را حفظ کرد.