اقتصاد چین در حال تغییر مسیر؛ صادرات پرشتاب، مصرف محتاط و سرمایه‌گذاری در فناوری

لیلا دولتی جلوگیر: بر اساس تازه‌ترین آمار اداره ملی آمار چین، ارزش افزوده بنگاه‌های صنعتی بزرگ این کشور در ماه اوت ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵.۲ درصد افزایش یافته است. در همین مدت، تولید صنایع فناوری‌پیشرفته ۱۶.۷ درصد و تولید تجهیزات ۱۲.۱ درصد رشد کرده است.
در میان محصولات جدید نیز رشد قابل توجهی ثبت شده است؛ تولید باتری‌های لیتیوم‌یون در ماه اوت ۵۷.۲ درصد و تولید ربات‌های صنعتی ۳۴.۶ درصد افزایش یافته است. این آمار نشان می‌دهد بخشی از ظرفیت صنعتی چین در حال حرکت به سمت فناوری‌های پیشرفته‌تر و صنایع جدید است.
با این حال، سمت تقاضای داخلی همچنان با سرعت پایین‌تری حرکت می‌کند. مجموع خرده‌فروشی کالاها و خدمات در هشت ماه نخست سال تنها ۲.۵ درصد رشد کرده و رشد خرده‌فروشی کالاها یک درصد بوده است؛ در مقابل، خدمات با رشد ۴.۹ درصدی عملکرد بهتری داشته‌اند.
سرمایه‌گذاری نیز یکی از نقاط متفاوت اقتصاد چین در سال جاری است. سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ثابت طی هشت ماه نخست سال ۷.۲ درصد کاهش یافته، اما همزمان سرمایه‌گذاری در صنایع فناوری پیشرفته ۵.۲ درصد و سرمایه‌گذاری در محصولات مالکیت فکری ۹.۲ درصد افزایش داشته است.
در بخش تجارت خارجی، تصویر متفاوت است. تجارت کالایی چین در ماه اوت به ۴.۶۵ تریلیون یوان رسید که ۱۹.۸ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل است. صادرات ۱۸.۶ درصد و واردات ۲۱.۷ درصد افزایش یافت. در هشت ماه نخست سال نیز صادرات محصولات مکانیکی و برقی ۲۱.۹ درصد رشد کرده است.
این وضعیت باعث شده است اقتصاد چین همزمان دو چهره متفاوت داشته باشد: یک بخش صنعتی و صادراتی با رشد سریع و یک بخش داخلی که هنوز برای تقویت تقاضا به سیاست‌های حمایتی نیاز دارد.
این مسئله اخیراً مورد توجه اقتصاددانان چینی نیز قرار گرفته است. هوانگ ییپینگ، عضو کمیته سیاست پولی بانک مرکزی چین، هشدار داده است که گسترش هوش مصنوعی می‌تواند در صورت تداوم ضعف تقاضا، شکاف میان عرضه قوی و تقاضای ضعیف را افزایش دهد. او بر تقویت درآمد خانوارها، اصلاح ترازنامه دولت‌های محلی و افزایش نقش مصرف داخلی در اقتصاد تأکید کرده است.
از سوی دیگر، رشد صادرات و صنایع پیشرفته، چین را بیش از گذشته به زنجیره‌های تولید و تجارت جهانی پیوند زده است. بر اساس گزارش‌های اخیر، سهم چین از صادرات جهانی کانتینری در میانگین سه‌ماهه به حدود ۴۰ درصد رسیده است؛ موضوعی که همزمان با افزایش مازاد تجاری، توجه شرکای تجاری این کشور را نیز افزایش داده است.
بنابراین، مسئله اصلی اقتصاد چین در مقطع کنونی صرفاً میزان رشد اقتصادی نیست؛ بلکه ترکیب این رشد اهمیت بیشتری پیدا کرده است. آمارهای جدید نشان می‌دهند چین در حال تقویت صنایعی مانند هوش مصنوعی، رباتیک، باتری و تجهیزات پیشرفته است، اما همزمان باید میان ظرفیت تولید فزاینده و قدرت خرید داخلی تعادل بیشتری ایجاد کند.
تحلیل این داده‌ها نشان می‌دهد اقتصاد چین در حال ورود به مرحله‌ای است که در آن «کیفیت و ترکیب رشد» می‌تواند به اندازه نرخ رشد اهمیت داشته باشد؛ مرحله‌ای که موفقیت آن تا حد زیادی به توانایی پکن برای تبدیل قدرت صنعتی و فناوری به مصرف داخلی پایدار وابسته خواهد بود.